طب ایرانی وبلاگ

اسطوخودوس خواب آور، مقوى مغز و اعصاب

اسطوخدوس، اسطوقدوس، لاواندولا به انگلیسی: Lavandula یا lavender سرده‌ای مشتمل از ۲۵ تا ۳۰ گونهٔ مختلف از دسته گیاهان گلدار و از خانواده نعناعیان است که خواص بیشماری دارد. این گیاه گل‌های کوچک خوشه‌ای آبی یا قرمز سیر تا بنفش دارد و ارتفاعش در حدود ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر است.

برگش شبیه برگ صعتر و از آن درازتر و باریکتر است. ساقه‌اش واحد و باریک و بی‌شاخ و در قد کمتر از شبری است. قبهٔ آن متراکم از اجزاء شبیه به جو، بی‌تخم و مایل به سرخی، طعم آن تند و کمی تلخ است. موسـم گل دهی اسطوخودوس در فروردین و اردیبهشت می‌باشد.

اسطوخودوس در منابع طب ایرانی

نام اسطوخودوس یـا اسطوقودوس از “ستوخس”رومى گرفتـه شـده، در منابع طب ایرانی اسطوخودوس به نام‌های شاهسفرم رومی، ممسک الارواح، تربوم و سخاوس آورده شده، در کتب قدیمی این گیاه را دارای عطری تند و تلخ معرفی کرده‌اند.

دیوسقوریدوس پدر علم گیاهشناسی در کتاب حشایش یا Medica Materia در خصوص اسطوخودوس معتقد است کـه نام این گیاه برگرفته از نام یکى از جزیره‌هایى در اندلس اسـت که آن را از آنجا می‌آورده‌اند (جزیره ستخادس) که در حقیقت اشاره به نام اسطوخودوس اروپایی است. بوی آن بعد از اندکی مالیدن به دست شبیه بوی کافور است و طعم آن کمی تلخ و تیز است.

طبع یا طبیعت اسطوخودوس

طبع یا طبیعت اسطوخودوس گرم و خشک در درجه دوم است. این گیاه مقوی جمیع قوای ظاهری و باطنی و قوت مذکره و مفکره و مصفی روح است، همچنین تقویت کننده قلب، مغز و احشا است. این گیاه به دلیل داشتن جوهر ارضی و ناری زیاد و جوهر مائی کم، دارای خشکی تقریبا زیادی بوده و بدلیل وجود جزء ارضی محترق و ناریت بالا، گرم نیز می‌باشد. در کل طبیعت این گیاه در اکثر کتب مفردات گرم و خشـک در درجـه اول و در دوم نیز گفته شده است.

خواص و فواید اسطوخودوس در طب سنتی ایرانی

حرارت گیاه بدن را گرم می‌کند و با قوت تجفـیفش رطوبت‌ها و عفونت‌‌ها را از بین می‌برد، (قدرت تجفیف یعنی قدرت خشک کردن رطوبات) و از طرفی بدلیل قدرت قـبض(قدرت جمع‌کنندگی) باعث تقویـت اعضا خصوصا احشـا می‌گردد و سسـتی حاصل از رطوبـت را در اندام‌ها از بین خواهد برد. از طرفی تقویت کننده حافظه و تفکر و مصفّای روح(پاک کننده روح) و مفرح نیز هست(یعنی شادی بخش است).

نوشیدن یک لیوان دمنوش اسطوخودوس قبل از خواب به داشتن خوابی راحت و عمیق کمک شایانی می‌کند.

همچنین این گیاه در درمان بیماری‌های دستگاه تـنفس از جملـه سـرفه و ترشـحات بینی و حلق و بـه طور کلی سـایر بیماری‌هـای عفونی و بیماری‌هـای اعصاب به دلیل خواص ذکر شده موثر است. اسطوخودوس با داشـتن قوت مسهله و دافعه، اخـلاط فاسد بلغمی و سوداوی را از بدن دفع می‌کند و بنا بر نظر حکمای طـب ایرانی این گیاه اختصاص به دماغ یا مغز داشـته و تقویت کننده آن اسـت.

اسطوخودوس در بیماری‌های عصبی ناشی از سردی از بهتـرین داروها است و برای بهبود این بیماری‌ها توصیه بر مداومت در مصرف آن شده است.

به گفته حکمای طب سنتی، اسطوخودوس برای درمان صرع، جنون، فراموشی یا نسیان، وسواس سوداوی، تشنج، رعشه و افسردگی با مکانیسم خارج کردن و پاکسازی مغز از اخلاط سوداوی و فضولات و رطوبات مغزی بکار میرفته است.

اسطوخودوس خواب آور طبیعی

کلیه داروهاى خواب آور که امروزه در عظیم ترین کارخانه‌هاى داروسازى دنیا ساخته مى‌شوند، علاوه بر اینکه خواب مصنوعى ناراحت کننده ایجاد مى‌کنند، ضعیف کننده اعصاب هم هستند، ولى دست طبیعت با نیروى اعجازآمیز و شگفت آور خود، اسطوخودوس را به وجود آورده است که در عین داشتن خاصیت خواب آوری، مقوى مغز و اعصاب هم می‌باشد. مهم ترین خاصیت اسطوخودوس که از آن مى‌توان به طور عموم استفاده کرد، خاصیت خواب آور بودن آن است.

اسطوخودوس داروی تقویت مغز

اسطوخودوس مقوى قواى دماغى و جاروی مغز است(در منابع طب ایرانی دماغ برابر با مغز است) و مغز را از جمیع فضول بلغمیه و سوداویه پاک می‌گرداند و نیز براى درمان صرع و مالیخولیا و نسیان(فراموشى) و سرگیجه نفع بسیار دارد و چون گل آن را مربا سازند، با شکر یا عسل و هر شب به اندازه‌اى که از گل آن یک مثقال محتوى باشد تناول نمایند و به آن ادامه دهند رافع غم و وسواس و موجب شادی و تفریحی قوی است.

اشکال مختلف مصرف اسطوخودوس در طب سنتی

اسطوخودوس در طب ایرانی نه تنها به شـکل دمنوش یا جوشـانده جهـت درمـان بیماری‌ها استفاده می‌شود، بلکه به صـورت ترکیبـی و همـراه بـا سایر گیاهان به عنوان عمود فرمول کاربرد داشته و دارد. از جمله این ترکیبات، حب اسطوخودوس، شربت اسطوخودوس، عـرق اسطوخودوس، مربای اسطوخودوس، طبیخ اسـطوخودوس و معجون آن می‌باشد.

خواص و فواید شربت اسطوخودوس

این شربت آرام‌بخش اعصاب است و نقش موثری در تقویت قوای مغز و حافظه، رفع رعشه (لرزش بدن)، سرگیجه و افسردگی دارد؛ شربت اسطوخودوس با بهبود عملکرد مغز از ابتلا به فراموشی و آلزایمر جلوگیری می‌کند.

طرز تهیه شربت اسطوخودوس

برای تهیه شربت اسطوخودوس باید به این این ترتیب عمل کرد که صد گرم اسطوخودوس خشک را در ۹۰۰ گرم آب و ۱۰۰ گرم گلاب، یک شب تا صبح بخیسانید، روز بعد به طور ملایم بجوشانید تا یک سوم از آن باقى بماند. سپس ترکیب حاصل شده را صاف کنید و ۴۵۰ گرم قند یا عسل در آن داخل نموده و دوباره بجوشانید تا قوام آن مانند شربت غلیظ شود، روزى ۲ قاشق غذاخورى میل نمایید.

مربای اسطوخودوس و طرز تهیه آن

مربای اسطوخودوس تاثیری چشمگیری در بهبود خلق و خو، رفع غم و غصه و تنش‌های عصبی دارد. طرز تهیه مرباى اسطوخودوس مانند سایر مرباها است. برای تهیه این شربت باید مقدار شکر یا عسل دو برابر وزن اسطوخودوس باشد. اگر هر روز ۱۵ گرم از این مربا خورده شود تفریح و نشاط مى‌آورد و مقوى حافظه و ذهن است و سایر خواص که ذکر شد نیز برای آن مترتب مى‌باشد.

مضرات و موارد منع مصرف اسطوخودوس

مصرف زیـاد و نابـه جای اسطوخودوس مضر صفراوی مزاجان است. این گیاه مُعطـش است(یعنی باعث تشنگی می‌شود) و ممکن است در افراد گرم مزاج باعث تهوع نیز گردد. در کتـب سنتی از سکنجبین به عنوان مُصلح آن یاد شده، بـدل یا جایگزین آن در بیماری‌های تنفسی فراسیون و در پاکسازی سودا افتیمون است.

منابع:
– مجموعه آثار دکتر سید جلال مصطفوى کاشانى، جلد دوم
– مخزن الادویه، محمد حسین عقیلی علوی خراسانی
– گذری بر اسطوخودوس در طب سنتی ایران و مطالعات جدید

Summary
 اسطوخودوس، خواب آور، مقوى مغز و اعصاب
Article Name
اسطوخودوس، خواب آور، مقوى مغز و اعصاب
Description
در منابع طبی، اسطوخودوس به نام‌های شاهسفرم رومی، ممسک الارواح، تربوم، سخاوس، دهارو آورده شده، طبع یا طبیعت اسطوخودوس گرم و خشک در درجه دوم است. این گیاه مقوی جمیع قوای ظاهری و باطنی وقوت مذکره و مفکره و مصفی روح است، همچنین تقویت کننده قلب، مغز و احشا است.
Author
Publisher Name
زیتمه