طب ایرانی وبلاگ

فواید و خواص اسطوخودوس در طب سنتی

اسطوخودوس چیست؟ اسطوخدوس، اسطوقدوس، لاواندولا که در زبان انگلیسی Lavandula یا lavender نام دارد، سرده‌ای مشتمل از ۲۵ تا ۳۰ گونهٔ مختلف از دسته گیاهان گلدار و از خانواده نعناعیان است که خواص فراوانی دارد.

گیاه اسطوخدوس گل‌های کوچک خوشه‌ای آبی یا قرمز سیر تا بنفش دارد و ارتفاعش در حدود ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر است. برگ‌های اسطوخدوس شبیه برگ آویشن و از آن درازتر و باریکتر است.

ساقه‌اش واحد و باریک و بی‌شاخ است. برگ‌های اسطوخدوس باریک و دراز با لبه‌ی برگشته و پوشیده از کرک سفید پنبه‌ای است و طعم و عطر آن تند و کمی تلخ است. موسم گل دهی اسطوخودوس در فروردین و اردیبهشت می‌باشد.

نوشیدن یک لیوان دمنوش اسطوخودوس قبل از خواب به داشتن خوابی راحت و عمیق کمک شایانی می‌کند

اسطوخودوس در طب سنتی ایرانی

نام اسطوخودوس یـا اسطوقودوس از “ستوخس”رومى گرفتـه شـده، در منابع طب ایرانی اسطوخودوس به نام‌های شاهسفرم رومی، ممسک الارواح، تربوم و سخاوس آورده شده، در کتب قدیمی این گیاه را دارای عطری تند و تلخ معرفی کرده‌اند.

بوی اسطوخودوس بعد از اندکی مالیدن به دست شبیه بوی کافور است و طعم آن کمی تلخ و تیز است.

دیوسقوریدوس پدر علم گیاهشناسی در کتاب حشایش یا Medica Materia در خصوص اسطوخودوس معتقد است که نام این گیاه برگرفته از نام یکى از جزیره‌هایى در اندلس است که آن را از آنجا می‌آورده‌اند(جزیره ستخادس) که در حقیقت اشاره به نام اسطوخودوس اروپایی است.

طبیعت یا طبع اسطوخودوس

طبع یا طبیعت اسطوخودوس گرم و خشک در درجه دوم است. اسطوخودوس بدلیل داشتن جوهر ارضی و نـاری زیـاد و جـوهر مائی کم، دارای خشکی تقریبا زیادی است و به‌خاطر وجود جزء ارضی محترق و ناریت بالا، گرم نیز می‌باشد.

فواید و خواص اسطوخودوس

اسطوخودوس با حرارتی که دارد بدن را گرم می‌کند و با قوت تجفیفش رطوبت‌ها و عفونت‌‌ها را از بین می‌برد(قدرت تجفیف یعنی قدرت خشک کردن رطوبات) و از طرفی به‌دلیل قدرت قـبض(قدرت جمع‌کنندگی) باعث تقویـت اعضا خصوصا احشا می‌گردد.

اسطوخودوس سسـتی حاصل از رطوبـت را در اندام‌ها از بین خواهد برد. از خواص دیگر اسطوخودوس این است که تقویت کننده حافظه و تفکر است و مصفای روح یا پاک کننده روح است و مفرح نیز هست، یعنی شادی بخش است.

نوشیدن یک لیوان دمنوش اسطوخودوس قبل از خواب به داشتن خوابی راحت و عمیق کمک شایانی می‌کند

همچنین این گیاه در درمان بیماری‌های دستگاه تـنفس از جمله سـرفه و ترشـحات بینی و حلق و بـه طور کلی سایر بیماری‌های عفونی و بیماری‌های اعصاب به دلیل خواص ذکر شده موثر است.

اسطوخودوس با داشـتن قوت مسهله و دافعه، اخـلاط فاسد بلغمی و سوداوی را از بدن دفع می‌کند. بنا بر نظر حکمای طـب ایرانی این گیاه اختصاص به دماغ یا مغز داشـته و تقویت کننده مغز اسـت.

اسطوخودوس در بیماری‌های عصبی ناشی از سردی از بهترین داروها است و برای بهبود این بیماری‌ها توصیه بر مداومت در مصرف آن شده است.

به گفته حکمای طب سنتی، اسطوخودوس برای درمان صرع، جنون، فراموشی یا نسیان، وسواس سوداوی، تشنج، رعشه و افسردگی از طریق خارج کردن و پاکسازی مغز از اخلاط سوداوی و فضولات و رطوبات مغزی بکار میرفته است.

اسطوخودوس خواب آور طبیعی

کلیه داروهاى خواب آور که امروزه در عظیم ترین کارخانه‌هاى داروسازى دنیا ساخته مى‌شوند، علاوه بر اینکه خواب مصنوعى ناراحت کننده ایجاد مى‌کنند، ضعیف کننده اعصاب هم هستند.

مهم ترین خاصیت اسطوخودوس که از آن مى‌توان به طور عموم استفاده کرد، خاصیت خواب آور بودن آن است.

ولى دست طبیعت با نیروى اعجازآمیز و شگفت آور خود، اسطوخودوس را به وجود آورده که در عین داشتن خاصیت خواب آوری، مقوى مغز و اعصاب هم می‌باشد.

اسطوخودوس بهترین داروی تقویت مغز و اعصاب

اسطوخودوس مقوى قواى مغز و جاروی مغز است و مغز را از بلغم‌ها و سوداهای زاید پاک می‌کند و براى درمان نسیان یا فراموشى و سرگیجه بسیار منفعت دارد.

تقویت حافظه برای همه ضروری است. اسطوخودوس گیاهی فوق العاده برای تقویت حافظه، افزایش هوشیاری، تقویت تفکر و تمرکز است و از دسته گیاهان هوشیار کننده شمرده می‌شود.

چنانچه گل اسطوخودوس را مربا کنید، با شکر یا عسل و هر شب به اندازه‌اى که از گل آن یک مثقال محتوى آن باشد میل نمایند و به آن ادامه دهید، موجب هوشیاری، تمرکز، رفع غم و وسواس و موجب شادی و نشاطی قوی است.

اشکال مختلف مصرف اسطوخودوس در طب سنتی

اسطوخودوس در طب ایرانی نه تنها به شکل دمنوش یا جوشانده جهت درمان بیماری‌ها استفاده می‌شود، بلکه به صورت ترکیبی و همراه با سایر گیاهان به عنوان عمود فرمول کاربرد داشته و دارد.

از جمله این ترکیبات، حب اسطوخودوس، شربت اسطوخودوس، عرق اسطوخودوس، مربای اسطوخودوس، طبیخ اسطوخودوس و معجون آن می‌باشد.

شربت اسطوخودوس قویترین داروی گیاهی ضد افسردگی در جهان است.

خواص شربت اسطوخودوس

خواص شربت اسطوخودوس

شربت اسطوخودوس یک داروی گیاهی برای ضعف اعصاب است و نقش موثری در تقویت قوای مغز و حافظه، رفع رعشه یا لرزش بدن و افسردگی دارد؛ شربت اسطوخودوس با بهبود عملکرد مغز از ابتلا به فراموشی و آلزایمر جلوگیری می‌کند.

طرز تهیه شربت اسطوخودوس

برای تهیه شربت اسطوخودوس باید به این این ترتیب عمل کرد که صد گرم اسطوخودوس خشک را در ۹۰۰ گرم آب و ۱۰۰ گرم گلاب، یک شب تا صبح بخیسانید، روز بعد به طور ملایم بجوشانید تا یک سوم از آن باقى بماند.

سپس ترکیب حاصل شده را صاف کنید و ۴۵۰ گرم قند یا عسل در آن داخل نموده و دوباره بجوشانید تا قوام آن مانند شربت غلیظ شود، روزى ۲ قاشق غذاخورى میل نمایید.

طرز تهیه مربای اسطوخودوس

مربای اسطوخودوس تاثیری چشمگیری در بهبود خلق و خو، رفع غم و غصه و تنش‌های عصبی دارد. همچنین مربای اسطوخودوس برای رفع سودا و وسواس سودایی و تقویت حافظه مفید است.

روش اول: مانند همه مرباهایی که از گلبرگ گیاهان تهیه می شود، ابتدا تلخی اسطوخودوس را با چند بار جوشاندن، می گیریم. سپس هم وزن گل اسطوخودوس، شکرسرخ اضافه می‌کنیم و حرارت می‌دهیم تا به قوام آید. (روزانه ۱۵ گرم میل شود.)

روش دوم: در این روش تهیه مربای اسطوخودوس، تفاوتی با تهیه مرباهای دیگر ندارد، فقط لازم است مقدار شکر یا عسل دو برابر وزن اسطوخودوس باشد. اگر هر روز ۱۵ گرم از این مربا خورده شود تفریح و نشاط مى‌آورد و مقوى حافظه و ذهن است و سایر خواص که ذکر شد نیز برای آن مترتب مى‌باشد.

موارد منع مصرف اسطوخودوس

از مضرات اسطوخودوساین است که مصرف زیـاد و نابـه جای آن مضر صفراوی مزاجان است. این گیاه مُعطـش است، یعنی باعث تشنگی می‌شود و ممکن است در افراد گرم مزاج باعث تهوع نیز گردد.

مصلح اسطوخودوس

در کتـب طب سنتی از سکنجبین به عنوان مُصلح اسطوخودوس یاد شده، بـدل یا جایگزین آن در بیماری‌های تنفسی فراسیون و در پاکسازی سودا افتیمون است.

منابع:
– مجموعه آثار دکتر سید جلال مصطفوى کاشانى، جلد دوم
– مخزن الادویه، محمد حسین عقیلی علوی خراسانی
– گذری بر اسطوخودوس در طب سنتی ایران و مطالعات جدید

Summary
فواید و خواص اسطوخودوس در طب سنتی
Article Name
فواید و خواص اسطوخودوس در طب سنتی
Description
در منابع طبی، اسطوخودوس به نام‌های شاهسفرم رومی، ممسک الارواح، تربوم، سخاوس، دهارو آورده شده، طبع یا طبیعت اسطوخودوس گرم و خشک در درجه دوم است. این گیاه مقوی جمیع قوای ظاهری و باطنی وقوت مذکره و مفکره و مصفی روح است، همچنین تقویت کننده قلب، مغز و احشا است.
Author
Publisher Name
زیتمه